Projekt ratowania cmentarzy Ormian Polskich

„Tak jak kultura ma wiele definicji, tak i cmentarz, jako jej odbicie, obrósł w przeróżne określenia, porównania i metafory. Stał się przedmiotem interpretacji semantycznej, studnią symboli, a wszystko po to, by bardziej określić i zrozumieć rzeczywisty obraz własnej przestrzeni – tej „żywej”. Zresztą o znaczeniu tego „wymownego” miejsca nie można chyba mówić w kontekście wartości, jakie czerpać mogą z niego zmarli. Cmentarz ma znaczenie tylko dla żywych, przede wszystkim znaczenie kulturowe", napisała Joanna Kasper. W myśl tej diagnozy i we współpracy kilku stowarzyszeń powstał bezprecedensowy projekt pt. Kuty nad Czeremoszem – mała stolica Ormian. Główny cel to ratowanie opuszczonych lub zaniedbanych cmentarzy Ormian polskich, znajdujących się na pograniczu Bukowiny i Pokucia i Huculszczyzny.
Jest to obszar stanowiący kwintesencję dziejów całej Europy Środkowo-Wschodniej. Burzliwa historia, z przykładami świetności i upadku, wielokulturowego współistnienia i totalitarnych czystek. Chcąc połączyć działania praktyczne, badawczo-ratunkowe dziedzictwa kulturowego oraz edukacyjne i integracyjne, trudno znaleźć lepsze miejsce, niż to, niemal całkowicie zapomniane współcześnie. A jeszcze do połowy ubiegłego wieku, tereny te słynęły z turystycznych walorów. Symbolem tego pogranicza pozostają Kuty, położone malowniczo na rzeką, pośród górzystego obszaru. Kuty przed II wojną światową uznawane były za stolicę Ormian Polskich i tylko tam spotkać można było ludzi, jeszcze w latach trzydziestych XX w. posługujących się w życiu codziennym językiem ormiańskim, jego specyficznym dialektem, w którym obok wyrazów ormiańskich występowały tureckie i tatarskie oraz ukraińskie, rumuńskie, węgierskie, rosyjskie i niemieckie. Także tutaj znajduje się most, który uratował przed zgrozą okupacji niemieckiej i sowieckiej tysiące Polaków, Ormian czy Ukraińców. Cmentarze w Kutach, Śniatynie, Kołomyi, Jaremczy i okolicach są miejscem spoczynku kilku pokoleń Ormian, którzy przybywali tam przez kilkaset lat. Pozostają jednak porzucone i zaniedbane. Większość nagrobków jest trudna do zidentyfikowania. Kwatery pozbawione opieki mają nieczytelne inskrypcje. Elementy ozdobne i symbolika religijna wymagają natychmiastowej konserwacji, podobnie otoczenie grobów, których nie oszczędza ani czas ani przyroda.
Zastana sytuacja uzmysłowiła nam, jak niewiele czasu zostało by ocalić i opisać resztki cmentarzy ormiańskich znajdujących się na tym terenie. Postępująca degradacja nekropolii nakazuje podjąć natychmiastowe działania ratunkowe połączone z dokumentacją wszelkich możliwych do odnalezienia ormiańskich miejsc pochówku. Uważamy, że ratowanie istniejących jeszcze świadectw historii i kultury wielu narodów zamieszkujących te tereny jest naszym moralnym i etycznym obowiązkiem, przede wszystkim wobec ludzi, którzy je tworzyli.

W ramach obózu wolontariackiego, młodzi ludzie z Polski, Niemiec, Ukrainy,USA w sierpniu 2008 roku dokonali częściowego opisu cmentarzy i kwater ormiańskich, sporządzili listę nazwisk spoczywających tam osób oraz wykonali wstępne prace konserwatorskie i prace porządkowe na cmentarzach w Kutach i Baniłowie. Została sporzadzona I-sza część planu cmentarza w Kutach oraz plan cmentarza w Baniłowie. Jednocześnie opracowano 108 kart nagrobnych ( 83 - Kuty, 25 - Baniłów). Efekty prac można oglądać wchodząc na naszej stronie w plan cmenatrza KUTY.
W sierpniu 2009 roku kolejna grupa wolontariuszy wykonywała prace na cmentarzu w Kutach oraz Śniatynie i Horodence.

Dzięki dotacji Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowedgo udało nam się w 2009 roku przeprowadzić profesjonalną konserwację 4 zepołów nagrobkowych. Nagrobki zostały określone jako wyjątkowe dzieła sztuki kamieniarskiej, unikatowe o wyjątkowych walorach estetycznych, jednocześnie szczególnie zagrożone całkowitym zniszczeniem.

Program prac konserwatorskich przy nagrobkach Ormian polskich  znajdujących się na cmentarzach w Kutach i w Baniłowie / Ukraina /.

I Program prac konserwatorskich przy anonimowym nagrobku Nr 88 z przedstawieniem Anioła znajdującym się na  cmentarzu w Kutach .
 
1 - Wykonanie dokumentacji fotograficznej i opisowej przed przystąpieniem do prac , w trakcie ich trwania i po zakończeniu  konserwacji .
2 – Usunięcie wtórnej warstwy malarskiej / farba elewacyjna / z powierzchni rzeżby i cokołu .
3 – Usunięcie wtórnych nawarstwień z powierzchni płyty i oczyszczenie metalowego ogrodzenia pola grobowego z wtórnych przemalowań i produktów korozji.
4 – Uzupełnienie ubytków powierzchni rzeźby ,cokołu i płyty , rekonstrukcja brakujących elementów krzyża .
5 – Uzupełnienie ubytków i rekonstrukcja metalowego ogrodzenia.
6 – Montaż rzeźby Anioła i krzyża  na cokole .
7 – Odsolenie powierzchni rzeźb i cokołu .
8 – Wykonanie impregnacji wzmacniającej i hydrofobizującej  całej powierzchni obiektu.  
9 – Wykonanie unifikacji kolorystycznej uzupełnień powierzchni nagrobka. .
10 – Zabezpieczenie powierzchni ogrodzenia farba antykorozyjną .

II Program prac konserwatorskich przy anonimowym nagrobku Nr 76 znajdującym się na cmentarzu w Kutach .
1 – Wykonanie dokumentacji fotograficznej i opisowej przed przystąpieniem do prac , w trakcie ich trwania i po zakończeniu  konserwacji .
2 – Poprawienie posadowienia i podmurówki nagrobka / możliwy demontaż obiektu /.
3 – Usunięcie wtórnych nawarstwień z powierzchni cokołu , stopni oraz krzyża
4 – Uzupełnienie ubytków i wykonanie rekonstrukcji zniszczonych elementów obiektu .
5 – Odsolenie powierzchni nagrobka.
6 – Wykonanie impregnacji wzmacniającej i hydrofobizującej  całej  powierzchni obiektu.
7 -  Wykonanie unifikacji kolorystycznej uzupełnień powierzchni.

III Program prac konserwatorskich przy nagrobku Nr 13 – Jana Bohosiewicza znajdującym się na  cmentarzu w Baniłowie .
1 - Wykonanie dokumentacji fotograficznej i opisowej przed przystąpieniem do prac , w trakcie ich trwania i po zakończeniu  konserwacji .
2 – Odkopanie , oczyszczenie płyty nagrobnej znajdującej się prawdopodobnie w polu grobowym .
3 – Usunięcie wtórnych nawarstwień z powierzchni rzeźby , cokołu i płyty grobowej .
4 – Uzupełnienie i rekonstrukcja ubytków rzeźby , cokołu i płyty .
5 – Odsolenie powierzchni obiektu.
6 – Usunięcie wtórnych warstw farby i zanieczyszczeń z powierzchni inskrypcji.
7 – Montaż  rzeźby Św. Jana na cokole , na pierwotnym miejscu ekspozycji.
8 - Wykonanie impregnacji wzmacniającej i hydrofobizującej  całej  powierzchni obiektu .
9 – Wykonanie unifikacji kolorystycznej uzupełnień powierzchni nagrobka.

IV Program prac konserwatorskich przy nagrobku anonimowym Nr 6 znajdującym się na  cmentarzu w Baniłowie .
1 - Wykonanie dokumentacji fotograficznej i opisowej przed przystąpieniem do prac , w trakcie ich trwania i po zakończeniu  konserwacji .
2 – Odkopanie i oczyszczenie płyty nagrobnej .
3 – Demontaż cokołu i wypoziomowanie go  / możliwe przemurowanie podmurówki /.
4 – Oczyszczenie powierzchni nagrobka z grubej warstwy nawarstwień organicznych i mineralnych .
5 – Wykonanie rekonstrukcji brakujących elementów krzyża , cokołu i płyty, oraz uzupełnienie drobnych ubytków powierzchni . 
6 – Uczytelnienie inskrypcji / pogłębienie liter lub przekucie ich /.
7– Montaż krzyża na cokole .
8 – Odsolenie powierzchni nagrobka.
9 - Wykonanie impregnacji wzmacniającej i hydrofobizującej  całej  powierzchni obiektu .
10 - Wykonanie unifikacji kolorystycznej uzupełnień powierzchni nagrobka.

sponsorzy i partnerzy: